Spotkania Czwartkowe
z Instytutem Pamici Narodowej
19. padziernika o godz. 19.00
Instytut Studiw nad Rodzin
ul. Baczyskiego 9

[obrazek]


Poczwszy od 19. padziernika, w kady czwartek zapraszamy na Spotkania Czwartkowe z Instytutem Pamici Narodowej, ktre odbywa si bd w Instytucie Studiw nad Rodzin przy ul. Baczyskiego 9.

80 lat temu, 11 sierpnia 1937 r., szef NKWD Nikoaj Jeow wyda rozkaz numer 00485 nakazujcy "cakowit likwidacj polskich siatek szpiegowskich". Ze 143 tys. osb aresztowanych w ZSRS pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Polski w latach 1937-38 stracono 111 tysicy osb, w wikszoci Polakw.

Polacy byli pierwsz grup spoeczn w ZSRR, ktr Stalin skaza na zagad z powodw narodowych. "Operacja polska" oznaczaa mier przez rozstrzelanie niemal jednej pitej wszystkich Polakw, ktrzy po traktacie ryskim znaleli si w granicach Zwizku Sowieckiego.

Spis ludnoci ZSRR z 1926 roku podaje, e w kraju mieszkao 782,3 tys. Polakw, gwnie na Biaorusi i Ukrainie, due skupiska ludnoci polskiej byy te w Moskwie, Smolesku i Leningradzie. Po klsce bolszewikw pod Warszaw w sierpniu 1920 r., gdy upady nadzieje na rozprzestrzenienie si rewolucji na Polsk, komunici postanowili stworzy namiastk polskiej republiki sowieckiej na terytorium ZSRS, co miao suy jako bro ideologiczna przeciwko II RP. W 1925 r. powoano polski rejon narodowociowy na Woyniu, ktry wszed do historii pod nazw Marchlewszyzna, pniej w 1932 r. powsta Polski Rejon Narodowy im. Feliksa Dzieryskiego na Biaorusi.
       
Szybko okazao si, e polskie regiony s wyjtkowo oporne wobec kolektywizacji. Polscy chopi nie chcieli wstpowa do kochozw, okazali si te bardzo przywizani do katolicyzmu. W poowie lat 30. wadze sowieckie uznay, e eksperyment stworzenia "sowieckiej Polski" nie powid si. Polskie regiony zlikwidowano, a tysice Polakw deportowano do Kazachstanu. Liczca dzi ok. 100 tys. osb grupa ludnoci polskiego pochodzenia w Kazachstanie to w duej mierze potomkowie obywateli z Marchlewszczyzny i Dzieryszczyzny. By to jednak dopiero pocztek represji.

W prasie sowieckiej rozpocza si nagonka na Polakw, ktrych przedstawiano jako "szpiegw faszystowskich", "sabotaystw" i "szkodnikw". Kampani rozptano w oparciu o intryg wywiadowcz rzekomo Zwizkowi Radzieckiemu zagraali agenci tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej - organizacji z czasw wojny polsko-bolszewickiej.

11 sierpnia 1937 roku Nikoaj Jeow, po otrzymaniu zatwierdzenia przez Biuro Polityczne KC WKP(b), wyda rozkaz operacyjny nr 00485, ktry przewidywa aresztowanie okrelonych grup Polakw zamieszkujcych wczesny ZSRS i ukaranie ich w dwch kategoriach. Pierwsza z tych kategorii, obejmujca zdecydowan wikszo, tj. niemal 80 proc. objtych akcj, zostaa zamordowana; druga zostaa wysana do wizie i agrw.

W sumie, jak ustalio rosyjskie stowarzyszenie Memoria, represjonowano 143 tys. osb, 139 tys. skazano, a 111 tys. 91 rozstrzelano. Wikszo tych, ktrych wysano do agrw, zmara wkrtce w wyniku przepracowania, godu i chorb.

Rozkaz przewidywa, e po aresztowaniu ma aresztowana ma take zosta jego ona, i za sam fakt bycia on wroga ludu ma zosta zesana - w praktyce najczciej do Kazachstanu - na 5 do 10 lat. Z kolei dzieci wroga ludu, zgodnie z tym rozkazem, trafiay do domw dziecka, majtek rodziny konfiskowano w caoci.

Najwiksz liczbowo grup ofiar stanowili polscy chopi, zdarzay si wsie, w ktrych wywoono na rozstrzelanie wszystkich mczyzn, jakich udao si NKWD aresztowa. W miastach uciekano si do takich metod jak np. wyapywanie ludzi na podstawie ksiek telefonicznych, cho w ZSRR telefonw byo niewiele, do akcji angaowano take poborcw opat za energi elektryczn, bdcych jednoczenie agentami tajnej policji, ktrzy odwiedzajc mieszkania odbiorcw prdu bd przegldajc listy patnikw za energi, poszukiwali tych, ktrzy byli obcej, wrogiej narodowoci.

Ofiarami "operacji polskiej" byli take polscy komunici. W 1926 r. KPP popara pocztkowo przewrt Pisudskiego, co Midzynarodwka Komunistyczna wypominaa jej pniej jako "bd majowy". Stalin pisa, e KPP bya "chora na trockizm" i "prawicowo". Parti wic rozwizano i zamordowano niemal wszystkich dziaaczy wyszego stopnia w rnych rdach mwi si o od 3 tys. do 5 tys. ofiar.

Szef bezpieki Jeow, organizujc kolejne operacje "narodowociowe", nakazywa NKWD postpowa wedug zasad "rozkazu 00485" tego, ktry dotyczy Polakw. 

Historyk i politolog PAN prof. Wojciech Materski ju w 2013 r. ocenia, e w wyniku dziaa NKWD podczas "operacji polskiej" mogo zgin nawet 140 tys. Polakw. "Masowy mord na Polakach w sowieckiej Rosji w latach 1937-1938 by jednym z najwikszych ludobjstw w historii naszego narodu" - powiedzia prof. Materski w wywiadzie dla portalu dzieje.pl.

O ile z rk sowieckich w latach 1939-1945 zgino - jak mwi Materski - ok. 150 tys. obywateli polskich, to niewiele mniej, bo nawet 140 tys. Polakw, zgino w wyniku tzw. operacji przeprowadzonej przez NKWD w latach 1937-1938. "Nazwa "operacja polska" to eufemizm. W gruncie rzeczy to by systematycznie i masowo przeprowadzony mord na Polakach. Klasyczne ludobjstwo, gdzie wystarczao by polskiej narodowoci, eby zgin" - podkrela Materski.





Do gry

Copyright (C) 2018 CK Lomianki